Anh Việt Phương có kể một câu chuyện về một cháu, con một đồng chí Trung ương. Đồng chí ấy đưa con vào cơ quan, rồi vì công tác, buổi trưa chưa về kịp. Bác “mời” cháu đi ăn cơm với Bác (xin nhớ trong ngôn ngữ của Bác, không có chữ “cho”, mà chỉ có “tặng”, “biếu”, “mời”, “chia”…). Hôm ấy có cả bác Tô (Phạm Văn Đồng) cùng dùng bữa với hai bác cháu.
Ngồi vào mâm cơm “công tử” sợ lắm, không biết “mở đầu” trận “chiến đấu” từ đâu đây? Có một bát canh thì chưa dám lấy. Còn đĩa thịt gà lại để gần phía Bác Tô. Bác Hồ biết ý, gắp bỏ vào bát của cháu miếng thịt gà, suất của Bác. Sau đó, Bác Hồ gắp thêm thức ăn, chan canh… “tiêu diệt” được 2 bát, chú bé đặt bát nói “cháu ăn xong rồi ạ”. Và ù té chạy. Bác mời cháu quay lại:
- Này cháu, chưa xong đâu. Cháu vào đây. Thế này nhé. Hôm nay Bác Tô và Bác Hồ (xin chú ý: Bác Tô trước) mời cháu ăn cơm. Cháu ăn xong, cháu phải cảm ơn rồi mới đi chứ. Không cảm ơn đã đi là không được đâu.
Cháu bé vòng tay, cúi đầu:
- Cháu cảm ơn Bác Hồ, cháu cảm ơn Bác Tô ạ… ạ…
Xong lại co cẳng chạy. Ra đến cửa. Bác Hồ lại gọi:
- Chưa, chưa xong đâu, cháu lại đây. Cháu còn nhỏ, bây giờ về nhà cũng chơi thôi. Cháu ăn xong, cháu phải đi rửa bát của cháu cho sạch, đặt lên bàn. Chứ không được để cô cháu hầu cháu đâu.
Cháu nhỏ mang bát đi rửa, rửa đi rửa lại, sạch sẽ rồi mang vào trả.
- Mời cháu ngồi xuống ăn “tráng miệng” với Bác, Bác Tô có việc về rồi.
Bác Hồ cắt quả táo làm hai phần. Phần trên nhỏ, phần dưới to. Như một cái nồi đồng có cái vung.
- Bây giờ hai Bác cháu mình chia nhau. Mời cháu cái “vung” nhỏ. Bác ăn cái “nồi” to. Cháu có biết tại sao không? Bác thì lao động, buổi sáng làm việc, buổi chiều làm việc. Lao động như vậy là Bác phải ăn nhiều, nên ăn cái “nồi to”. Cháu thì chưa lao động, cháu ăn cái “vung” nhỏ thôi. Cháu nhớ khi về gia đình ăn cơm với bố mẹ, cháu phải biết chia phần. Bố mẹ đi lao động cả ngày, bố mẹ phải ăn phần to. Cháu chia cho bố mẹ phần to, cháu ăn phần nhỏ thôi. Cháu đừng giành ăn phần to của bố mẹ nhé…
Một cựu chiến binh nghe chuyện xong nói:
- Bác dạy cán bộ đấy! Làm tùy sức, hưởng tùy năng… xã hội chủ nghĩa đấy! Còn cái anh làm ít ăn nhiều, ăn vụng, ăn trộm thì còn lâu, còn “Tết”, đất nước mới khá lên được…
7. Nhân dân ăn thế nào Bác cũng ăn như thế
Những ai đã trải qua kháng chiến chống Mỹ, ở Hà Nội đều đã biết “cơm độn”. Độn mì sợi là sang nhất. Độn ngô cám, độn mì bột, độn bo bo. Cái “anh” này quá lắm. Giã, ngậm bột trước rồi nhưng anh ra vẫn khó tiêu.
Biết nhân dân, cán bộ bắt đầu ăn độn, Bác bảo:
- Các chú thổi cơm độn cho Bác. Nhân dân, cán bộ ta ăn độn bao nhiêu phần trăm, độn cho Bác từng ấy, giống như cán bộ với dân.
Năm ấy Bác đã 75 tuổi rồi, anh em nhìn thấy Bác ăn độn mà xót quá, nước mắt cứ chực chảy. Mấy ngày sau, mới thưa với Bác là có quy định cụ già trên 70 tuổi không phải ăn độn xin Bác đừng ăn độn nữa.
Bác lại nói:
- Không! Bác cũng nhiều tuổi, nhưng Bác còn khỏe. Thế thì Bác theo cán bộ. Cán bộ thế nào thì Bác thế ấy. Cứ thổi tiếp đi cho Bác ăn.
Anh em xay ngô cho thật nhỏ, độn “gọi là”. Nhưng Bác biết bảo:
- 50 % kia mà!
Lại nghĩ cách lấy bột mì làm bánh. Bác chỉ ăn một bát cơm còn lại ăn một cái bánh mì, không bảo giờ ăn toàn cơm. Đi công tác cũng nắm cơm độn hoặc mang toàn bánh mì theo. Chỉ có bát canh nóng là cho vào phích mà thôi…