1. Phương pháp đặt và giải quyết vấn đề
Trong các phương pháp dạy học tích cực ở tiểu học, phương pháp đặt và giải quyết vấn đề đặc biệt được chú trọng. Bởi không chỉ giúp các em hình thành kỹ năng phát hiện, đặt và giải quyết vấn đề trong học tập, mà còn có thể giải quyết được vấn đề gặp phải trong cuộc sống hàng ngày.
Cách tiến hành:
- Bước 1: Đặt vấn đề. Giáo viên đưa ra tình huống để học sinh nhận dạng và phát hiện vấn đề cần giải quyết.
- Bước 2: Giải quyết vấn đề. Đưa ra các cách giải quyết vấn đề, lập kế hoạch giải quyết và thực hiện giải quyết vấn đề.
- Bước 3: Kết luận. Thảo luận về cách giải quyết, đưa ra đánh giá và kết luận.
2 Phương pháp hoạt động nhóm
Với phương pháp hoạt động nhóm, lớp sẽ được phân thành các nhóm nhỏ, mỗi nhóm từ 4 -6 bạn. Các nhóm này có thể cố định hoặc thay đổi, cùng thảo luận chủ đề giống hoặc khác nhau tùy thuộc vào yêu cầu học tập.
Cách tiến hành:
- Cả lớp làm việc chung: Giáo viên phân nhóm, đưa ra chủ đề, phân chia nhiệm vụ cho từng nhóm.
- Làm việc nhóm: Phân công nhiệm vụ cho từng thành viên trong nhóm, cả nhóm thảo luận để đưa ra kết quả, sau đó cử đại diện báo cáo kết quả của nhóm.
- Tổng kết: Các nhóm lần lượt báo cáo kết quả để cả lớp đánh giá. Giáo viên tổng kết.
Ưu điểm:
- Phương pháp hoạt động nhóm tăng tính chủ động và khả năng giao tiếp của học sinh khi cùng nhau tìm hiểu về vấn đề đưa ra và trình bày ý kiến của cá nhân của mỗi thành viên.
- Tăng thêm sự hiểu biết cho học sinh cũng như nhận biết được những điều cần học hỏi.
- Tạo sự công bằng và gắn kết thành viên trong lớp
3. Phương pháp vấn đáp
Đây là phương pháp dạy học mà ở đó giáo viên sẽ là người đưa ra các câu hỏi và học sinh sẽ trả lời, học sinh có thể cùng nhau tranh luận hoặc tranh luận với giáo viên, từ đó giúp học sinh tiếp thu được kiến thức của bài giảng.
Trong phương pháp dạy học tích cực ở tiểu học, có 2 loại phương pháp vấn đáp:
- Vấn đáp tái hiện: Giáo viên đưa ra các câu hỏi và yêu cầu học sinh trả lời bằng cách dựa vào trí nhớ về kiến thức đã được học mà không cần phải suy luận.
- Vấn đáp giải thích – minh họa: Giáo viên đưa ra các câu hỏi nhưng để giúp học sinh dễ hình dung và dễ nhớ sẽ sử dụng đến ví dụ minh hoạ.
4 Phương pháp đóng vai
Là phương pháp dạy học mà giáo viên sẽ cho các em học sinh thực hành về các cách ứng xử thông qua một tình huống đóng vai nào đó.
Ưu điểm:
- Giúp học sinh rèn luyện được kỹ năng ứng xử và thể hiện thái độ của mình trước một vấn đề, tình huống nào đó.
- Tăng được sự chú ý và hứng thú đối với học sinh.
- Tăng khả năng sáng tạo cho học sinh.
- Khích lệ học sinh có những hành vi, thái độ đúng đắn theo chuẩn mực.
- Nhận biết tác động và hiệu quả của lời nói, hành động.
Cách tiến hành:
- Giáo viên chia lớp thành từng nhóm, giao tình huống và quy định rõ thời gian chuẩn bị, thời gian diễn đóng vai.
- Các nhóm thảo luận về tình huống đóng vai, phân chia vai diễn.
- Các nhóm thực hiện đóng vai.
- Giáo viên phỏng vấn các bạn học sinh đóng vai và cả lớp thảo luận, đánh giá về cách ứng xử của nhân vật.
- Giáo viên đưa ra kết luận về cách ứng xử phù hợp nhất.
5 Phương pháp động não
Với phương pháp động não, chỉ trong một khoảng thời gian ngắn giáo viên có thể giúp học sinh của mình nảy sinh ra được các ý tưởng, các giả định về vấn đề nào đó.
Cách tiến hành:
- Giáo viên đưa ra các câu hỏi cho cả lớp hoặc cho các nhóm.
- Động viên, khuyến khích học sinh đưa ra ý kiến của mình.
- Liệt kê toàn bộ ý kiến của học sinh trên bảng hoặc trên một tờ giấy khổ to.
- Phân loại ý kiến của học sinh.
- Phân tích rõ các ý kiến chưa được rõ ràng và thảo luận sâu về chúng.
6 Phương pháp nghiên cứu trường hợp
Đây là phương pháp được ứng dụng nhiều ở các lĩnh vực khác nhau và cũng là một phương pháp dạy học tích cực ở tiểu học được nhiều trường áp dụng. Với phương pháp này, học sinh sẽ là người trực tiếp nghiên cứu về một tình huống xảy ra trong thực tiễn và cùng tìm cách giải quyết với các thành viên trong nhóm.
Cách tiến hành:
- Xác định trường hợp có vấn đề cần giải quyết.
- Tìm kiếm và thu thập thông tin từ nhiều nguồn.
- Nghiên cứu để đưa ra phương án giải quyết vấn đề.
- Đưa ra quyết định giải quyết vấn đề.
- Bảo vệ phương án đưa ra.
- So sánh với những phương án có sẵn trong thực tế.
7 Phương pháp dạy học dự án
Là phương pháp dạy học mà ở đó học sinh cần phải thực hiện các nhiệm vụ học tập phức hợp nhằm tạo ra các sản phẩm học tập.
Cách tiến hành:
- Nhận định vấn đề và xác định mục đích của dự án.
- Lập kế hoạch dự án.
- Thực hiện dự án.
- Trình bày trước lớp về dự án đã thực hiện.
- Giáo viên đánh giá về dự án.
8. Phương pháp khám phá – webquest
Phương pháp khám phá – webquest là phương pháp học sinh sẽ tự mình tìm kiếm thông tin bài học và tự học thông qua sự hỗ trợ của công nghệ thông tin.
Cách tiến hành:
- Chọn và đưa ra các chủ đề. Yêu cầu của chủ đề phải có nội dung phù hợp với nhận thức của học sinh, tăng được sự hứng thú, gắn liền với thực tiễn và có nhiều tài liệu ở trên mạng.
- Tìm kiếm tài liệu cho học tập.
- Xác định rõ mục đích, nhiệm vụ, yêu cầu cần phải đạt được khi thiết kế.
- Thực hiện thiết kế nội dung thông qua chỉ dẫn, hỗ trợ của giáo viên.
- Trình bày trang web.
- Giáo viên đánh giá, sửa chữa khi tiến hành cùng với học sinh.
- Thông qua việc đánh giá để cùng rút kinh nghiệm và sửa chữa với sự tham gia của các em học sinh.
9. Phương pháp thuyết trình
Nằm trong các phương pháp dạy học tích cực ở tiểu học được đánh giá cao, phương pháp thuyết trình sẽ sử dụng lời nói sinh động để truyền tải nội dung tài liệu mới hoặc dùng để tổng kết những tri thức mà học sinh tiếp nhận được.
Tuy nhiên, để mang lại hiệu quả giáo viên cần sử dụng lời nói trong sáng phù hợp với đối tượng học sinh, lời nói phải giàu hình tượng, phát ẩm chuẩn xác, âm lượng và tốc độ lời nói vừa phải kết hợp với cử chỉ, hành động phù hợp. Đặc biệt cần phải biết cách đặt vấn đề để thu hút được sự hứng thú của học sinh ngay từ khi bắt đầu.
10. Phương pháp hỏi đáp
Bản chất của phương pháp này chính là hình thức vấn đáp giữa giáo viên và học sinh, vừa giúp các em tiếp thu thêm kiến thức mới lại vừa có thể củng cố được lượng kiến thức cũ.